Recht op onbereikbaarheid: hoe staat het er nu voor?
Steeds meer werknemers lezen nog “even snel” een werkmail in de avond, beantwoorden een appje tijdens hun vakantie of nemen een telefoontje op tijdens een vrije dag. Dankzij smartphones en hybride werken is werk altijd binnen handbereik. Dat biedt veel flexibiliteit, maar maakt het ook lastiger om echt los te komen van het werk.
Al in 2021 schreven we over het wetsvoorstel voor een recht op onbereikbaarheid. Sindsdien is er veel gebeurd. Niet zozeer in Nederland, maar juist internationaal. Tijd voor een update.
Is het recht op onbereikbaarheid inmiddels wettelijk geregeld?
Het korte antwoord: nee.
Het initiatiefwetsvoorstel dat in 2020 werd ingediend, is nog altijd niet aangenomen. Wel is het voorstel in de loop der jaren aangepast en overgenomen door PRO-Kamerlid Barbara Kathmann.
Opvallend is dat het wetsvoorstel werknemers niet letterlijk een wettelijk “recht op onbereikbaarheid” geeft. De kern is dat werkgevers binnen hun arbobeleid aandacht moeten besteden aan bereikbaarheid buiten werktijd. Werkgever en werknemers maken hierover samen afspraken, zodat duidelijk is wat wel en niet van elkaar verwacht mag worden.
Dat past goed binnen de bestaande zorgplicht van werkgevers om psychosociale arbeidsbelasting (PSA) zoveel mogelijk te voorkomen.
Nederland loopt niet voorop
Waar Nederland nog discussie voert, zijn andere landen al een stap verder.
Frankrijk was in 2017 één van de eerste landen met een wettelijk recht op onbereikbaarheid. Inmiddels zijn ook België, Portugal en Australië met regelgeving of landelijke afspraken gekomen.
Vooral Australië trok internationaal veel aandacht. Sinds 2024 mogen werknemers van grote organisaties onredelijke telefoontjes, e-mails of berichten buiten werktijd weigeren. Voor kleinere werkgevers geldt dit sinds 2025.
Ook de Europese Commissie onderzoekt of er op termijn Europese afspraken moeten komen over telewerken en bereikbaarheid buiten werktijd. Het onderwerp staat dus nog volop op de agenda.
Keuzestress? Vergelijk gratis de beste 45 arbodiensten
Jij vertelt wat je zoekt, wij regelen de rest
✓ De beste arbodiensten al voor je geselecteerd
✓ Enige onafhankelijke arbodienst vergelijkingssite
✓ Persoonlijk advies van dé arbo experts
✓ Meer dan 21.000 klanten
✓ Snel 3 offertes van de beste arbodiensten
Bereikbaar zijn is niet hetzelfde als bereikbaar moeten zijn
De meeste medewerkers vinden het helemaal niet erg om af en toe een berichtje te beantwoorden. Het probleem ontstaat wanneer er een verwachting ontstaat dat je altijd direct reageert.
Dat noemen onderzoekers telepressure: de druk die werknemers voelen om onmiddellijk te reageren op werkgerelateerde berichten.
Telepressure heeft invloed op:
- de kwaliteit van slaap;
- het vermogen om mentaal los te komen van het werk;
- concentratie en productiviteit;
- het risico op stress en burn-outklachten.
Daar komt nog iets bij. Moderne kenniswerkers worden voortdurend onderbroken door notificaties, e-mails, chats en vergaderingen. Iedere onderbreking lijkt klein, maar samen maken ze het moeilijk om langere tijd geconcentreerd te werken én om na werktijd echt uit te schakelen.
Goed werkgeverschap begint met duidelijke verwachtingen
Een wettelijk recht is uiteindelijk minder belangrijk dan de cultuur binnen een organisatie.
Vraag jezelf als werkgever eens af:
- Verwachten leidinggevenden direct antwoord op een mail die ’s avonds wordt verstuurd?
- Is het normaal om collega’s tijdens hun vakantie te appen?
- Mag een medewerker een bericht gerust pas de volgende werkdag beantwoorden?
- Weten medewerkers eigenlijk wat de afspraak is?
Vaak ontstaan problemen niet door regels, maar juist door het ontbreken ervan.
Goede voorbeelden
Steeds meer organisaties maken daarom bewuste keuzes.
Sommige bedrijven gebruiken de functie ‘vertraagd verzenden’, zodat e-mails die ’s avonds worden geschreven pas de volgende ochtend worden bezorgd.
Andere organisaties spreken af dat Teams-berichten buiten werktijd alleen worden gebruikt bij spoed, of werken met focusuren waarin notificaties zijn uitgeschakeld.
Ook bekende voorbeelden blijven inspireren. Zo blokkeerde Volkswagen jarenlang de e-mailservers buiten werktijd voor een deel van de medewerkers, mogen medewerkers van AFAS collega’s tijdens hun vakantie niet lastigvallen met werkzaken en zorgt communicatiebureau Heldergroen er letterlijk voor dat computers na werktijd uit beeld verdwijnen.
Het gaat daarbij niet om het verbieden van flexibiliteit, maar om het voorkomen van een cultuur waarin medewerkers zich voortdurend “aan” voelen staan.
Onbereikbaarheid is geen luxe
Werk vraagt steeds vaker om creativiteit, concentratie en samenwerking. Juist daarom is herstel zo belangrijk.
Wie nooit echt afstand neemt van het werk, laadt ook nooit volledig op. Dat heeft gevolgen voor duurzame inzetbaarheid, productiviteit én werkplezier.
De vraag is daarom niet of medewerkers bereikbaar mogen zijn.
De veel belangrijkere vraag is:
Hebben medewerkers het gevoel dat zij bereikbaar móéten zijn?
Dat verschil bepaalt uiteindelijk of technologie een hulpmiddel is of een bron van werkdruk.
Wat kun je vandaag al doen?
Je hoeft niet te wachten op nieuwe wetgeving.
Bespreek met elkaar:
- wanneer medewerkers bereikbaar zijn;
- wanneer een reactie verwacht wordt;
- welke communicatiekanalen waarvoor bedoeld zijn;
- hoe leidinggevenden zelf het goede voorbeeld geven.
Duidelijke afspraken kosten weinig, maar leveren vaak veel rust op. En precies die rust is misschien wel de belangrijkste voorwaarde om morgen weer met energie aan het werk te gaan.
Mocht er weer een update zijn, dan lees je het hier.
