Ondernemingsraad

Wat is een ondernemingsraad?

Een ondernemingsraad (OR) is een door medewerkers gekozen orgaan dat hun belangen binnen een organisatie vertegenwoordigt. Via de OR hebben medewerkers inspraak in belangrijke beslissingen over de organisatie en het personeelsbeleid. Deze vorm van inspraak wordt medezeggenschap genoemd.

De taken en bevoegdheden van de OR zijn vastgelegd in de Wet op de ondernemingsraden (WOR). De ondernemingsraad zit daarbij niet op de stoel van de werkgever. Wel praat, denkt en beslist de OR binnen de wettelijke kaders mee over onderwerpen die gevolgen hebben voor medewerkers.

Wanneer is een ondernemingsraad verplicht?

Een ondernemingsraad is in de regel verplicht wanneer binnen een onderneming 50 of meer medewerkers werken.

Dit minimum gaat over personen, niet over fte. Een parttimer telt net als een fulltimer als één medewerker. Ook medewerkers met een tijdelijk contract of nulurencontract tellen mee.

Uitzendkrachten tellen mee wanneer zij minimaal 15 maanden bij de organisatie werken. De ondernemer en de OR kunnen daarnaast afspreken dat ook andere groepen werkenden onder de medezeggenschap vallen.

Een cao of arbeidsvoorwaardenregeling kan bepalen dat een organisatie al bij minder dan 50 medewerkers een OR moet instellen. Een werkgever mag bovendien vrijwillig een ondernemingsraad oprichten.

Een vrijwillige OR heeft dezelfde wettelijke bevoegdheden als een verplichte OR.

Wat doet een ondernemingsraad?

De ondernemingsraad vertegenwoordigt medewerkers bij besluiten die invloed hebben op hun werk. De onderwerpen waarover de OR mee kan praten, lopen behoorlijk uiteen. Denk aan:

• reorganisaties, fusies en grote investeringen;
• wijzigingen in werktijden en personeelsregelingen;
• arbeidsomstandigheden en het arbobeleid;
• regelingen rond ziekteverzuim;
• opleidingen en functiebeoordelingen;
• gelijke behandeling en beloning;
• naleving van arbeidsvoorwaarden en arbeids- en rusttijden.

Minstens twee keer per jaar bespreken de ondernemer en de OR de algemene gang van zaken binnen de organisatie. Tijdens dat overleg komen ook belangrijke besluiten aan bod die de werkgever verwacht te nemen.

Welke rechten heeft de ondernemingsraad?

Meepraten is één ding. Om daadwerkelijk invloed te kunnen uitoefenen, heeft de ondernemingsraad verschillende wettelijke rechten.

Adviesrecht

Bij belangrijke financiële, organisatorische en economische besluiten moet de werkgever advies vragen aan de OR. Dat geldt bijvoorbeeld bij een reorganisatie, fusie, overname of grote investering.

Het advies van de OR is niet bindend.

Maar neemt de werkgever een besluit dat afwijkt van het OR-advies? Dan moet die keuze worden gemotiveerd. Ook geldt in dat geval een wachttijd van één maand voordat het besluit mag worden uitgevoerd. In die periode kan de OR beroep instellen bij de Ondernemingskamer.

Instemmingsrecht

Bij bepaalde personeelsregelingen gaat de invloed van de OR verder. De werkgever heeft dan instemming nodig om een regeling in te voeren, te wijzigen of in te trekken.

Het kan bijvoorbeeld gaan om regelingen voor:

• werktijden;
• arbeidsomstandigheden;
• opleidingen;
• functiebeoordelingen;
• ziekteverzuim.

Zonder instemming mag de werkgever zo’n regeling in principe niet invoeren. De werkgever kan de kantonrechter wel om vervangende toestemming vragen wanneer de OR niet instemt.

Informatierecht

De werkgever is verplicht alle informatie aan de OR te geven die nodig is om zijn taken uit te voeren.

Dit kan informatie zijn over de financiële situatie, het personeelsbeleid, de beloningsstructuur of voorgenomen veranderingen binnen de organisatie.

Initiatiefrecht

De OR hoeft niet te wachten totdat de werkgever een onderwerp voorlegt. De ondernemingsraad mag ook zelf voorstellen doen over zaken die de organisatie of medewerkers aangaan.

De werkgever moet zo’n voorstel bespreken en vervolgens schriftelijk en gemotiveerd laten weten wat ermee gebeurt.

Welke rol heeft de OR bij arbeidsomstandigheden?

Juist bij arbeidsomstandigheden heeft de ondernemingsraad een duidelijke positie. Het gaat tenslotte om beleid dat direct raakt aan de gezondheid en veiligheid van medewerkers.

Het instemmingsrecht kan onder meer gelden voor:

• het opstellen en uitvoeren van de RI&E;
• de organisatie van de bedrijfshulpverlening;
• de benoeming en positie van de preventiemedewerker;
• de keuze voor een arbodienstverlener;
• de inhoud van het basiscontract met de arbodienst;
• regelingen op het gebied van verzuim en re-integratie.

Dat betekent niet dat de OR zelf het arbobeleid uitvoert of de RI&E opstelt. De werkgever blijft daarvoor verantwoordelijk. Wel moet de OR instemmen met besluiten waarvoor de wet dat voorschrijft.

De OR mag daarnaast rechtstreeks overleggen met de bedrijfsarts en andere arbodeskundigen. Ook mogen OR-leden de Nederlandse Arbeidsinspectie tijdens een bedrijfsbezoek vergezellen.

Wie zitten er in de ondernemingsraad?

De medewerkers kiezen zelf wie er in de ondernemingsraad plaatsneemt.

Het aantal leden hangt af van het aantal medewerkers binnen de organisatie. De regels voor de verkiezingen, zittingsduur en werkwijze staan in het OR-reglement.

OR-leden moeten voldoende tijd en faciliteiten krijgen om hun werk voor de ondernemingsraad uit te voeren. Ook hebben zij recht op scholing en mogen zij deskundigen inschakelen.

Wat is het verschil tussen een OR en een personeelsvertegenwoordiging?

Een ondernemingsraad is in de regel verplicht vanaf 50 medewerkers. Een personeelsvertegenwoordiging (pvt) is bedoeld voor organisaties met 10 tot 50 medewerkers.

Een pvt is verplicht wanneer meer dan de helft van de medewerkers daarom vraagt of wanneer dit in de cao staat. De rechten van een pvt zijn beperkter dan die van een ondernemingsraad. Een pvt heeft wel instemmingsrecht bij bepaalde personeels- en arboregelingen en in enkele situaties adviesrecht.

Heeft een organisatie meer dan 10 maar minder dan 50 medewerkers en is er geen OR of pvt? Dan moet de werkgever minimaal twee keer per jaar een personeelsvergadering organiseren.