Aanstellingskeuring

Wat is een aanstellingskeuring?

Een aanstellingskeuring is een medisch onderzoek dat plaatsvindt vóór indiensttreding van een potentiële werknemer. Het doel is om vast te stellen of een potentiële werknemer medisch geschikt is voor een functie met specifieke gezondheids- of veiligheidseisen.

Een aanstellingskeuring mag je als werkgever alleen in uitzonderlijke situaties inzetten. Het gaat niet om een algemene gezondheidscheck, maar om de belastbaarheid van de potentiële werknemer in relatie tot de functie-eisen. Doe je dit zonder geldige reden, dan overtreed je de wet en loop je risico op klachten of juridische procedures.

Wanneer mag je een aanstellingskeuring uitvoeren?

Als werkgever mag je alleen een aanstellingskeuring inzetten als de functie bijzondere medische eisen stelt. Dat is het geval wanneer de gezondheid van de werknemer of de veiligheid van anderen in het geding kan komen.

Daarbij geldt dat je eerst moet beoordelen of deze risico’s op een andere manier te beperken zijn, bijvoorbeeld door aanpassingen in het werk of de werkomgeving. Alleen als dat niet mogelijk is, is een keuring toegestaan.

In de praktijk gaat het om functies met duidelijke risico’s, zoals werk met zware fysieke belasting, veiligheidskritische functies of werkzaamheden met gevaarlijke stoffen. Zo wordt het lastig als een kraanmachinist diepte niet goed kan inschatten of een chirurg trillende handen heeft. Voor reguliere kantoorfuncties is een aanstellingskeuring meestal niet toegestaan.

Wettelijk kader: Wet op de medische keuringen

De regels voor aanstellingskeuringen zijn vastgelegd in de Wet op de medische keuringen (WMK). Deze wet beschermt sollicitanten tegen onnodige of discriminerende medische onderzoeken.

Hiervoor moet aan een aantal duidelijke voorwaarden worden voldaan. De keuring moet direct verband houden met de functie en mag pas plaatsvinden nadat je de intentie hebt om de werknemer aan te nemen. Daarnaast moet je de potentiële werknemer vooraf informeren over het doel en de inhoud van de keuring.

Medische gegevens vallen onder bijzondere persoonsgegevens. Daarom gelden óók de regels van de AVG. Dat betekent dat je zelf geen medische informatie mag verzamelen of opslaan.

Hoe verloopt een aanstellingskeuring?

Een aanstellingskeuring wordt uitgevoerd door een onafhankelijke gecertificeerde arts of een bedrijfsarts. Als werkgever ontvang je geen medische details, maar alleen een functioneel oordeel over de geschiktheid van de potentiële werknemer.

Als werkgever bepaal je eerst of een keuring noodzakelijk is op basis van de functie-eisen. Vervolgens informeer je de potentiële werknemer en vindt de keuring plaats. De arts beoordeelt of de potentiële werknemer geschikt is, ongeschikt is of geschikt is onder bepaalde voorwaarden.

Rechten van de potentiële werknemer

De potentiële werknemer heeft recht op duidelijke informatie over de keuring en de reden daarvan. Ook mag de arts alleen vragen stellen die relevant zijn voor de functie.

De potentiële werknemer heeft daarnaast recht op inzage in de uitslag en kan een herkeuring aanvragen als daar aanleiding voor is. Als een potentiële werknemer weigert mee te werken aan een terechte keuring, kan dat gevolgen hebben voor de aanstelling.

Wat mag je als werkgever niet doen?

Als werkgever mag je buiten een officiële aanstellingskeuring om geen medische informatie opvragen of gebruiken. Vragen naar ziekteverleden of chronische aandoeningen zijn niet toegestaan als deze niet direct relevant zijn voor de functie.

Ook mag je geen eigen medische beoordeling doen of een keuring uitvoeren zonder duidelijke noodzaak. Het maken van onderscheid op basis van gezondheid is alleen toegestaan als dit direct samenhangt met de functie-eisen.

Verschil met PAGO en PMO

Een aanstellingskeuring wordt vaak verward met andere vormen van medisch onderzoek, maar er zijn duidelijke verschillen. Een aanstellingskeuring vindt plaats vóór indiensttreding en is gericht op de medische geschiktheid voor een specifieke functie. Het PAGO en PMO worden juist ingezet tijdens het dienstverband. Beide zijn verplicht om aan te bieden als werkgever. Of een werknemer deelneemt aan het onderzoek, is aan henzelf.

Het PAGO richt zich op gezondheidsrisico’s in het werk en moet worden aangeboden als uit de RI&E blijkt dat die risico’s er zijn. Een PMO heeft een bredere insteek en kijkt ook naar leefstijl en duurzame inzetbaarheid. Beide onderzoeken zijn bedoeld voor preventie, niet voor selectie. 

Praktische aandachtspunten voor werkgevers

Als je als werkgever een aanstellingskeuring inzet, moet je dit zorgvuldig onderbouwen en uitvoeren. Leg vooraf vast welke functie-eisen medisch relevant zijn en waarom een keuring noodzakelijk is. Schakel altijd een gecertificeerde arbodienst of bedrijfsarts in en zorg dat de potentiële werknemer goed geïnformeerd is.

Door het proces zorgvuldig te doorlopen voorkom je discussies, klachten en juridische risico’s.